Önce Şunu Bilin: Türler Birbirini Dışlamaz
Aynı deniz konşimentosu aynı anda Master B/L, To Order, Shipped on Board ve Clean olabilir. Çünkü bu ifadeler farklı sorulara cevap verir: belgeyi kim düzenledi, kimin adına düzenlendi, devredilebilir mi, yük gemiye alındı mı ve dış görünüşte hasar kaydı var mı? Bu nedenle yalnızca belge başlığına bakarak teslim ve ödeme riskine karar verilmez.
Taşıma Moduna Göre Doğru Belge
Ticari Operasyonlarda Karşılaşılan B/L Türleri
Aşağıdaki sınıflandırma, deniz ve multimodal taşımada pratikte en çok karşılaşılan belge ve düzenleme biçimlerini kapsar. ‘Telex Release’ ve ‘Clean’ gibi bazı ifadeler bağımsız konşimento türü değil, belgenin teslim veya durum niteliğidir. Örneklerde gerçek form mantığı ve operasyonel alan adları kullanılmış; şirketler, numaralar, imzalar ve kaşeler özellikle temsili tutulmuştur.
Master Bill of Lading
Gemi hattı veya deniz taşıyıcısı tarafından forwarder/NVOCC adına düzenlenen ana konşimentodur. Konsolide yükün taşıyıcı seviyesindeki kaydını gösterir.
- Düzenleyen
- Gemi hattı veya deniz taşıyıcısı
- Kime / Kimin İçin
- Genellikle forwarder/NVOCC shipper veya consignee tarafı olarak görünür
- Devredilebilirlik
- Straight veya To Order düzenlenmesine göre değişir
- Düzenleme Biçimi
- Shipping Instructions, rezervasyon ve yükleme verileriyle taslak hazırlanır; onay sonrası final MBL oluşur
- Teslim Mantığı
- Original, Sea Waybill veya Surrendered talimatına göre
- Kritik Kontrol
- MBL’deki toplam koli, ağırlık, konteyner ve rota HBL toplamlarıyla uyumlu olmalıdır.
1–648 PALLETS · 12,840 KGMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
House Bill of Lading
Forwarder veya NVOCC tarafından gerçek ihracatçı ile gerçek alıcı arasındaki sevkiyat için düzenlenir. Bir MBL altında birden fazla HBL bulunabilir.
- Düzenleyen
- Forwarder veya NVOCC
- Kime / Kimin İçin
- İhracatçı ve ithalatçı taraflarına
- Devredilebilirlik
- Belge formatı ve consignee yazımına göre negotiable veya non-negotiable olabilir
- Düzenleme Biçimi
- Müşteri talimatı ve MBL rezervasyon verileri üzerinden forwarder sistemiyle
- Teslim Mantığı
- HBL koşuluna göre original teslimi, surrender veya named consignee release
- Kritik Kontrol
- HBL’deki ürün tanımı, HS/GTİP’e temel olan ticari tanım ve MBL konsolidasyon verileri çelişmemelidir.
1–66 PALLETS · MACHINE PARTSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Original / To Order Bill of Lading
Consignee alanı ‘To Order’ veya ‘To Order of [Bank]’ yazılarak ve usulüne uygun ciro edilerek devredilebilen orijinal konşimentodur. Akreditifli veya belge karşılığı işlemlerde görülebilir.
- Düzenleyen
- Taşıyıcı veya yetkili sözleşmesel taşıyıcı
- Kime / Kimin İçin
- Emre, banka emrine veya belirtilen tarafın emrine
- Devredilebilirlik
- Evet; doğru ciro ve orijinal nüsha kontrolü gerekir
- Düzenleme Biçimi
- Taşıyıcı şartlarına göre numaralandırılmış orijinal set düzenlenir; nüsha sayısı belge üzerinde yazmalıdır
- Teslim Mantığı
- Taşıyıcı prosedürü ve uygulanabilir hukuk uyarınca usulüne uygun orijinalin ibrazıyla
- Kritik Kontrol
- ‘3/3 originals’ yaygın bir uygulamadır ancak evrensel zorunluluk değildir; belge üzerindeki issued originals sayısı esas alınır.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Straight Bill of Lading
Belirli bir consignee adına düzenlenen ve emre yazılı olmayan konşimentodur. Genellikle devredilemez; ancak teslimde orijinal ibraz şartı taşıyıcı şartları ve hukuka göre değişebilir.
- Düzenleyen
- Taşıyıcı veya NVOCC
- Kime / Kimin İçin
- Adı açıkça yazılan consignee’ye
- Devredilebilirlik
- Hayır
- Düzenleme Biçimi
- Consignee alanına gerçek tüzel kişi yazılır; ‘To Order’ kullanılmaz
- Teslim Mantığı
- Taşıyıcının teslim prosedürü ve uygulanabilir hukuk doğrulanarak
- Kritik Kontrol
- Straight B/L ile Sea Waybill aynı kabul edilmemelidir; bazı rejimlerde Straight B/L için yine orijinal belge aranabilir.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Sea Waybill
Deniz taşıma sözleşmesini ve yükün teslim alındığını gösteren, ancak malın mülkiyetini temsil etmeyen non-negotiable belgedir. Hızlı belge akışı ve güvenilir taraflar arasında kullanılır.
- Düzenleyen
- Gemi hattı veya sözleşmesel taşıyıcı
- Kime / Kimin İçin
- Belirli named consignee’ye
- Devredilebilirlik
- Hayır
- Düzenleme Biçimi
- Original negotiable set yerine elektronik veya kopya niteliğinde waybill verisi oluşturulur
- Teslim Mantığı
- Kimlik ve taşıyıcı teslim kontrolleri sonrası named consignee’ye; orijinal ibrazı aranmaz
- Kritik Kontrol
- Ödeme güvenliği için malın kontrolünü belgeyle elde tutmanız gerekiyorsa Sea Waybill uygun olmayabilir.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Surrendered B/L ve Telex Release
Bunlar yeni bir konşimento türünden çok, düzenlenmiş orijinal B/L üzerindeki kontrolün çıkışta taşıyıcıya iade edilmesi ve varışta orijinal ibrazı olmadan teslim talimatı verilmesidir.
- Düzenleyen
- B/L taşıyıcısı, yetkili surrender talimatını aldıktan sonra
- Kime / Kimin İçin
- Varış acentesine release instruction
- Devredilebilirlik
- Surrender işleminden sonra orijinal dolaşımı sonlandırılır
- Düzenleme Biçimi
- Tüm orijinaller teslim edilir, ücretler ve yetki kontrol edilir, ardından sistemde release statüsü açılır
- Teslim Mantığı
- Varış acentesine elektronik talimatla
- Kritik Kontrol
- E-posta ile ‘telex release yapın’ demek tek başına yeterli değildir; orijinal set, yetki, ödeme ve carrier prosedürü kontrol edilir.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Clean ve Claused Bill of Lading
Clean B/L, yükün veya ambalajın dış görünüşüne ilişkin olumsuz kayıt taşımayan belgedir. Claused/Foul B/L ise ıslak, yırtık, ezik veya eksik gibi çekince içerir.
- Düzenleyen
- Yükü teslim alan veya gemiye yükleyen taşıyıcı
- Kime / Kimin İçin
- Belgenin shipper/consignee taraflarına
- Devredilebilirlik
- Bu sınıflandırma devredilebilirliği belirlemez
- Düzenleme Biçimi
- Taşıyıcı, teslim aldığı yükün görünür durumu üzerinden remark ekler veya temiz kayıt düzenler
- Teslim Mantığı
- B/L’nin diğer teslim ve negotiability koşullarına bağlıdır
- Kritik Kontrol
- Clean kaydı iç hasar olmadığını garanti etmez; yalnızca taşıyıcının gözlemleyebildiği dış duruma ilişkindir.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Received for Shipment ve Shipped on Board
Received for Shipment yükün taşıyıcı tarafından teslim alındığını; Shipped on Board ise belirli gemiye fiilen yüklendiğini ve yükleme tarihini gösterir.
- Düzenleyen
- Taşıyıcı
- Kime / Kimin İçin
- B/L taraflarına
- Devredilebilirlik
- Tek başına devredilebilirliği belirlemez
- Düzenleme Biçimi
- İlk teslim kaydı sonradan on-board notation, gemi adı ve gerçek yükleme tarihiyle güncellenebilir
- Teslim Mantığı
- Belgenin original/waybill koşuluna göre
- Kritik Kontrol
- Akreditif koşullarında on-board tarihi kritik olabilir; rezervasyon veya gate-in tarihiyle karıştırılmamalıdır.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Through / Combined Transport B/L
Yükün birden fazla taşıma ayağını tek sözleşme altında kapsayan belgedir. Deniz öncesi veya sonrası kara/demir yolu ayağı dahil olabilir; taşıyıcının sorumluluk kapsamı şartlarda okunmalıdır.
- Düzenleyen
- Sözleşmesel taşıyıcı veya multimodal transport operator
- Kime / Kimin İçin
- Shipper/consignee yapısına göre
- Devredilebilirlik
- Belge formatına göre değişir
- Düzenleme Biçimi
- Place of Receipt, Port of Loading, Port of Discharge ve Place of Delivery alanları birlikte düzenlenir
- Teslim Mantığı
- Son teslim noktasında belge koşullarına göre
- Kritik Kontrol
- Her ayağın tek fiyat altında olması her taşıyıcının tüm rota için aynı sorumluluğu üstlendiği anlamına gelmez; terms and conditions kontrol edilir.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
FIATA FBL ve eFBL
FIATA tarafından freight forwarder’ın Multimodal Transport Operator olarak kullanımı için oluşturulan negotiable multimodal belgedir. eFBL, doğrulanabilir dijital kimlik ve belge bütünlüğü katmanıyla elektronik biçimde düzenlenebilir.
- Düzenleyen
- Şartları sağlayan yetkili FIATA üyesi forwarder/MTO
- Kime / Kimin İçin
- Belgedeki shipper, consignee veya order tarafına
- Devredilebilirlik
- FBL/eFBL negotiable olarak tasarlanmıştır; FIATA FWB ise non-negotiable alternatiftir
- Düzenleme Biçimi
- Yetkili form veya FIATA uyumlu dijital platform üzerinden, sorumluluk sigortası ve kimlik şartlarıyla
- Teslim Mantığı
- Kâğıt FBL’de orijinal dolaşımı; eFBL’de onaylı platform ve dijital transfer kurallarıyla
- Kritik Kontrol
- FIATA logosu görünen her PDF geçerli değildir; belge numarası/QR ile issuer, bütünlük ve kayıt doğrulanmalıdır.
1–66 WOODEN PALLETSMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Charter Party Bill of Lading
Tam veya kısmi gemi kiralama sözleşmesi kapsamındaki yük için düzenlenen B/L’dir. Charter party ile B/L hükümleri birlikte değerlendirilir ve liner B/L ile aynı varsayımlar yapılmaz.
- Düzenleyen
- Gemi sahibi, disponent owner, kaptan veya yetkili acente
- Kime / Kimin İçin
- Charterer, shipper veya order tarafına
- Devredilebilirlik
- Düzenlenişine göre değişebilir
- Düzenleme Biçimi
- Charter party referansı, yükleme ve mate’s receipt kayıtları üzerinden
- Teslim Mantığı
- B/L ve charter party hükümlerine göre
- Kritik Kontrol
- Sürastarya, taşıyan kimliği, tahkim ve sorumluluk hükümleri uzman incelemesi gerektirir; standart konteyner sevkiyatı mantığı uygulanmamalıdır.
1–612,500 MT MINERAL PRODUCTMACHINE COMPONENTS
HS REFERENCE: 8483.90
SHIPPER'S LOAD, STOW AND COUNT842.000 KG5.760 CBM
Received for carriage in apparent good order and condition unless otherwise stated. Delivery remains subject to the document type, carrier's terms, applicable law and completion of customs formalities.
Hava Kargoda B/L Değil, Air Waybill Kullanılır
IATA’ya göre AWB, gönderici ile taşıyıcı (havayolu) arasındaki taşıma sözleşmesini oluşturan temel hava kargo belgesidir. Konsolidasyon yapıldığında müşteri ile freight forwarder arasındaki kayıt HAWB, freight forwarder ile havayolu arasındaki ana kayıt ise MAWB olur.
Direct Air Waybill
Göndericinin forwarder konsolidasyonu olmadan havayolu taşıma kaydında shipper olarak yer aldığı doğrudan AWB yapısıdır. Hava taşıma sözleşmesi ve yük kabul makbuzudur.
- Düzenleyen
- Havayolu veya onun yetkili cargo agent’ı
- Kime / Kimin İçin
- Named consignee için
- Devredilebilirlik
- Hayır; AWB non-negotiable’dır
- Düzenleme Biçimi
- Rezervasyon, shipper/consignee, rota, parça, ağırlık, ürün, ücret ve özel işlem kodlarıyla; kâğıt veya elektronik veri olarak
- Teslim Mantığı
- Varışta named consignee ve gümrük/terminal teslim prosedürleriyle; original AWB mülkiyet anahtarı değildir
- Kritik Kontrol
- AWB’ye ‘To Order’ yazmak onu deniz konşimentosu gibi kıymetli evraka dönüştürmez.
CONSOLIDATION REFERENCE: MAWB 999-26082115 / HAWB PSP-SHA-IST-082101
Master Air Waybill
Konsolide hava yükü için havayolu ile forwarder arasındaki ana taşıma kaydıdır. MAWB üzerindeki shipper/consignee çoğu zaman origin ve destination forwarder’dır.
- Düzenleyen
- Havayolu veya yetkili agent; havayolu AWB numarasıyla
- Kime / Kimin İçin
- Destination forwarder veya acente yapısına
- Devredilebilirlik
- Hayır
- Düzenleme Biçimi
- Toplam konsolidasyon parça, brüt/chargeable weight, rota ve ücret verisiyle; FWB/Cargo-XML mesajı veya paper AWB üzerinden
- Teslim Mantığı
- Havayolu, yükü MAWB consignee/forwarder’ına operasyon ve gümrük kontrolleri sonrası devreder
- Kritik Kontrol
- MAWB üzerindeki toplam parça ve ağırlık, bağlı HAWB manifesti ve fiziksel yükle uzlaşmalıdır.
CONSOLIDATION REFERENCE: 4 HAWB
House Air Waybill
Forwarder’ın her gerçek müşteri sevkiyatı için düzenlediği house kaydıdır. Aynı MAWB altında farklı shipper ve consignee’lere ait birden fazla HAWB bulunabilir.
- Düzenleyen
- Freight forwarder
- Kime / Kimin İçin
- Gerçek shipper ve gerçek consignee ilişkisi için
- Devredilebilirlik
- Hayır
- Düzenleme Biçimi
- Invoice, Packing List ve shipper instruction üzerinden; house numarası forwarder formatındadır ve havayolu prefix’i olmak zorunda değildir
- Teslim Mantığı
- Destination forwarder, HAWB consignee ve gümrük işlemlerini eşleştirerek teslim sürecini yönetir
- Kritik Kontrol
- HAWB ürün tanımı, koli, ağırlık ve consignee verileri FHL/manifest, ticari belgeler ve gümrük beyanıyla tutarlı olmalıdır.
CONSOLIDATION REFERENCE: 999-26082115
Electronic Air Waybill
Kâğıt AWB yerine taşıma sözleşmesi verisinin elektronik mesajlarla yönetildiği yapıdır. IATA Resolution 672 kapsamındaki multilateral agreement, uygun hat ve aktivasyon süreçlerinde kâğıt AWB gereğini kaldırır.
- Düzenleyen
- Havayolu/forwarder veri akışı; tarafların e-AWB anlaşma ve aktivasyon koşullarıyla
- Kime / Kimin İçin
- Elektronik cargo zincirindeki yetkili paydaşlara
- Devredilebilirlik
- Hayır
- Düzenleme Biçimi
- FWB ve gerektiğinde FHL/Cargo-XML verileri, elektronik acceptance ve status mesajlarıyla
- Teslim Mantığı
- Havayolu sistemi, gümrük ve terminal verileri üzerinden named consignee/agent süreciyle
- Kritik Kontrol
- e-AWB sadece PDF göndermek değildir; anlaşma, aktif lokasyon, mesaj kalitesi ve tarafların operasyonel hazırlığı gerekir.
CONSOLIDATION REFERENCE: SHIPPER / FORWARDER / CARRIER
Deniz Konşimentosu Nasıl Düzenlenir?
- 01Rezervasyon ve taşıma şartları netleştirilir.
- 02Shipper, Shipping Instructions ve ticari belge verilerini iletir.
- 03Taşıyıcı veya forwarder draft B/L hazırlar.
- 04Taraf isimleri, rota, yük tanımı, koli, ağırlık, freight ve release yöntemi kontrol edilir.
- 05Received for Shipment veya Shipped on Board statüsü ve tarih doğrulanır.
- 06Final belge Original, Sea Waybill veya Surrendered yöntemine göre düzenlenir.
- 07Varışta belge, ödeme, gümrük ve taşıyıcı teslim şartları birlikte tamamlanır.
AWB, HAWB ve MAWB Nasıl Düzenlenir?
- 01Uçuş rezervasyonu ve kabul edilebilir rota doğrulanır.
- 02Commercial Invoice, Packing List ve gerekiyorsa izin/DGR belgeleri kontrol edilir.
- 03Konsolidasyon varsa forwarder her müşteri için HAWB oluşturur.
- 04Havayolu veya yetkili agent konsolidasyon için MAWB numarasını ve taşıma kaydını oluşturur.
- 05FWB/FHL veya Cargo-XML verileri iletilir; e-AWB hattında kâğıt sözleşme yerine elektronik kayıt kullanılır.
- 06Parça, gerçek ve chargeable weight, güvenlik, ambalaj ve özel kargo kontrolleri sonrası yük kabul edilir.
- 07Varışta HAWB–MAWB–manifest–gümrük eşleştirmesiyle teslim süreci yönetilir.
Belgeyi Onaylamadan Önce 12 Alanı Kontrol Edin
01Shipper’ın tam ticari unvanı ve adresi
02Consignee ve gerekiyorsa Notify Party
03Belge numarası ve carrier prefix
04Place/airport of receipt and delivery
05Gemi/uçuş, rota ve aktarma bilgisi
06Koli adedi ve ambalaj türü
07Brüt ve chargeable weight
08Ürünün doğru ve yeterli ticari tanımı
09Freight prepaid/collect ve diğer masraflar
10Original/Sea Waybill/Surrendered release yöntemi
11On-board/acceptance tarihi
12Özel işlem kodları, DGR ve sıcaklık şartları
Sık Sorulan Sorular
Hava kargoda Bill of Lading düzenlenir mi?+
Hayır. Hava taşımasında temel belge Air Waybill’dir. Günlük konuşmada ‘hava konşimentosu’ denilse de hukuki ve operasyonel belge AWB’dir.
AWB malın mülkiyetini temsil eder mi?+
Hayır. AWB non-negotiable bir taşıma belgesidir; malı temsil eden devredilebilir kıymetli evrak gibi çalışmaz.
HAWB ile MAWB arasındaki fark nedir?+
HAWB forwarder ile gerçek müşteri sevkiyatını; MAWB ise havayolu ile forwarder arasındaki ana konsolidasyonu gösterir.
Sea Waybill ile Telex Release aynı mıdır?+
Hayır. Sea Waybill baştan non-negotiable ve originalsız düzenlenir. Telex Release ise düzenlenmiş B/L’nin usulüne uygun surrender edilmesinden sonra verilen teslim talimatıdır.
Her Original B/L üç nüsha mı düzenlenir?+
Hayır. 3/3 yaygın bir ticari uygulamadır; evrensel zorunluluk değildir. Belgenin üzerinde yazan original sayısı ve taşıyıcı şartları esas alınır.
Bir B/L aynı anda House, Clean ve To Order olabilir mi?+
Evet. House düzenleyeni, Clean görünür yük durumunu, To Order ise devredilebilirlik yapısını anlatır; sınıflandırmalar üst üste gelebilir.
e-AWB, imzalı AWB PDF’i midir?+
Hayır. e-AWB elektronik taşıma sözleşmesi ve mesaj/veri sürecidir. Sadece taranmış veya e-postayla gönderilmiş PDF, tek başına e-AWB süreci oluşturmaz.
Doğrulanmış Kaynaklar ve Uygulama Sınırı
Rehber; IATA’nın AWB/e-AWB ve Cargo-XML açıklamaları, UNECE Waybill veri standardı ve FIATA’nın FBL/eFBL kaynakları esas alınarak PSP Expres operasyon kontrol mantığıyla hazırlanmıştır. Belge örnekleri eğitim amaçlıdır. Taşıyıcı şartları, satış sözleşmesi, akreditif, uygulanabilir hukuk, gümrük ve banka talimatı nihai uygulamayı değiştirebilir.